Jednostka, społeczeństwo, demokracja w archetypie kultury polskiej. Jest problem czy go nie ma?

Autor

DOI:

https://doi.org/10.31261/spus.12401

Słowa kluczowe:

Sokrates, cogito, Th. Hobbes, J. Locke, J.J. Rousseau, I. Kant, Oświecenie, S. Brzozowski, S.I. Witkiewicz, W. Gombrowicz, Y. Haenel

Abstrakt

U podstaw kultury europejskiej tkwi myśl Sokratesa, iż zasady życia społecznego muszą być tworzone w oparciu o „istotę rzeczy”. U progu czasów nowożytnych następuje zmiana tego paradygmatu. Jest to myśl Kartezjusza; cogito. Tu punktem wyjścia jest Ja, jednostka podejmująca działalność ekonomiczną Th. Hobbes; J. Locke). Jednak rynek to nie wszystko (J.J. Rousseau, I. Kant). W archetypie kultury polskiej jest inaczej. Istnieje potrzeba uwzględnienia “wartości”. I to jest imperatyw każdej jednostki; i jednocześnie wszystkich. Jest to, jak to ujął J. Lelewel, “taniec polski”; “tłum”. I to jest archetyp kultury polskiej. Polska jest “wieczną czułością” (Y. Haenel). Czy jest to stanowisko – w refleksji nad dziejami Polski – przekonywujące, to kwestia cały czas otwarta.

Bibliografia

Adamus J., (1958). Polska teoria rodowa. Łódź–Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Baczko B. (1964). Rousseau. Samotność i wspólnota. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Brzozowski, S. (1983). Legenda Młodej Polski; reprint wydania II z 1910 roku, Kraków–Wrocław: Wydawnictwo Literackie.

Gombrowicz, W. (1992). Dziennik 1967–1969. Rozmowy z Dominikiem de Roux. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Gombrowicz, W. (2013). Dziennik 1953–1969. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Haenel, Y. (2010). Jan Karski. Przeł. M. Kamińska-Maurugeon. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Hobbes Th., (1954). Lewiatan. Przeł. C. Znamierowski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Kant, I. (1953). Uzasadnienie metafizyki moralności. Przeł. M. Wartenberg. Przekł. przejrzał R. Ingarden. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Kant, I. (1993a). Prolegomena do wszelkiej przyszłej metafizyki, która będzie mogła wystąpić jako nauka. Przekł. B. Bornsteina na nowo oprac. J. Suchorzewska. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Kant, I. (1993b). Religia w obrębie samego rozumu. Przeł. A. Bobko. Kraków: „Znak”.

Kant, I. (1995). Co to jest oświecenie ? W: Idem, Przypuszczalny początek ludzkiej historii i inne pisma historiozoficzne. Przeł. M. Żelazny, I. Krońska, A. Landman. Toruń: Comer.

Kant, I. (2002). Krytyka praktycznego rozumu. Przeł. B. Bornstein. Kęty: „Antyk”.

Kołakowski L., (1990). Horror metaphysicus. [Przeł. M. Panufnik]. Warszawa: Res Publica.

Kołakowski, L. (1988). Główne nurty marksizmu. Powstanie – rozwój – rozkład. Londyn: Wydawnictwo Aneks.

Ksenofont, (1967). Wspomnienia o Sokratesie. W: Idem, Pisma sokratyczne. Przeł. i wstępem poprzedził L. Joachimowicz. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Lelewel, J. (1855). Uwagi nad dziejami Polski i ludu jej. W: Polska, dzieje i rzeczy jej rozpatrywane. Poznań: J. K. Żupański.

Lelewel, J. (1964). Dzieła. T. 2 (2). Pisma metodologiczne, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Lelewel, J. (1864). Mowy i pisma polityczne. Poznań: J. K. Żupański.

Locke, J. (1992). Dwa traktaty o rządzie. Przeł. [z ang.], wstępem i komentarzem opatrzył Z. Rau; przekł. przejrzał A. Czarnota. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Manent, P. (1994). Intelektualna historia liberalizmu. Przeł. M. Miszalski. Kraków: „Arcana”.

Marks, K. (1968). Posłowie do wydania drugiego. W: Idem, Dzieła. T. 23: Kapitał. Warszawa: Książka i Wiedza.

Rousseau, J.J. (1956). Rozprawa o pochodzeniu i podstawach nierówności między ludźmi. W: Idem, Trzy rozprawy o filozofii społecznej. Przeł. H. Elzenberg. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Rousseau, J.J. (2002). Umowa społeczna. Przeł. A. Peretiatkowicz. Kęty: „Antyk”.

Tischner, J. (1970). Chochoł sarmackiej melancholii. Znak, 196.

Walicki, A. (1966). Marksizm i skok do królestwa wolności. Dzieje komunistycznej utopii, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Witkiewicz, S.I. (1979). Niemyte dusze. W: Idem, Narkotyki; Niemyte dusze. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Pobrania

Opublikowane

2021-06-22

Jak cytować

Kaute, W. (2021). Jednostka, społeczeństwo, demokracja w archetypie kultury polskiej. Jest problem czy go nie ma?. Studia Politicae Universitatis Silesiensis, 32, 83–98. https://doi.org/10.31261/spus.12401